Домбырадан оркестрге
Кенжебек Күмісбеков алғашында әнші болғысы келді. 1947 жылы жиырма жастағы жігіт Алматыда өткен халық таланттарының Бүкілқазақстандық олимпиадасында жеңіске жетті. Қазылар құрамындағы композиторлар Ахмет Жұбанов пен Латиф Хамиди оған музыка оқуға кеңес берді. Ол әнші болуды армандап, консерваторияға түсті. Бірақ өкпе ауруы вокал сабақтарын үзуге мәжбүр етті. Күмісбеков әкесінің орындауынан бала кезінен таныс аспап — домбыра сыныбына ауысты.
Құмкөл ауылында музыка үйде естілетін: әкесі домбыра тартты, анасы ән айтты. Әкесі ерте қайтыс болғаннан кейін бала әнші, қазақтың аспаптық шығармалары — күйлердің білгірі Ілияс Әубәкіровтен үйренді. Күмісбеков консерваторияға құлағына сіңген осы әуендерді ала келді. Рүстембек Омаров пен Құбыш Мұхитовтың сыныбында бұл есту жады кәсіби орындаушылық шеберлікке ұласты.
1950-жылдары ол Құрманғазы атындағы қазақ халық аспаптары оркестрінде ойнап, ұжымға музыкалық өңдеулер жасады. Домбырашы оркестрді ішінен тыңдады: түрлі аспаптар қалай қосылады, бір дауыс екіншісіне қалай жауап береді, әуен тұтас оркестр орындағанда қалай өзгереді. Болашақ композитор осы күнделікті тәжірибеден қалыптасты.
Күй-поэманың тууы
Абай сөзіне жазған алғашқы романсын Мұқан Төлебаев тыңдады. Оның композиция оқуға берген кеңесі Күмісбековті Евгений Брусиловскийдің сыныбына алып келді. 1965 жылы ол консерваторияның екінші дипломын алды — бұл жолы «композитор» біліктілігімен. Екі дипломның арасында он жыл өтті. Мамандық атауының өзгеруінің ар жағында жаңа мүмкіндік тұрды: өзгелер орындайтын музыка жазу.
Бұл оқудың үйдегі тіршілігі де болды. Аумағы шамамен он бес шаршы метр жалдамалы бөлмеде қаламақыға сатып алынған, есептен шығарылған рояль тұрды. Ол бөлменің жартысына жуығын алса да, үйде жаттығуға мүмкіндік берді. Күмісбеков нота мен күйтабақ сатып алды, шығармаларын ой елегінен өткізді, жақындарына түрлі нұсқаларын ойнап берді. «Личность» телебағдарламасында осы үлкен еңбек қарапайым деректер арқылы сақталды: аспап, тар баспана, алғашқы тыңдаушы.
Мұрағаттағы радиоәңгімеде Күмісбеков музыкалық поэмаға неліктен ден қойғанын түсіндірді. Қазақ музыкасында опера мен симфония жазатын авторлар бар еді; ол өз міндетін Құрманғазы, Тәттімбет және олардың ізбасарларынан жеткен күйді дамыту деп білді. Поэма адамның ішкі ойын жеткізуге кең өріс ашты. Халық аспаптары оркестрі оны сан алуан дауыспен баяндай алды.
Шығармалары осылайша әртүрлі жолмен жалғасты. Виолончель мен фортепианоға арналған «Поэма» кейін өзге аспаптарға түсіріліп орындалды. «Фараби сазында» домбыра күйі оркестрлік шығармаға ұласты. «Дала сыры» үлкен халық аспаптары оркестрлерінің репертуарына енді. «Өнегелі өнер жолы» радиобағдарламасында «Кербезім» ғалым әрі саяхатшы Шоқан Уәлихановтың музыкалық портреті ретінде ашылды: жастық шағы, Қашғарияға сапары, Петербург вальсі. Бұл хикаялардың әрқайсысын музыка тыңдап жалғастыруға болады.
Мойындау жылдары
Оқуды аяқтаған соң Күмісбеков Қазақ мемлекеттік филармониясында музыкалық редактор, кейін Мәдениет министрлігінің репертуарлық алқасында аға редактор болды. Ол өзі шығарма жазумен қатар концерттік бағдарламаларға енетін музыканы таңдауға қатысты. Авторлық ойдың жанында әрдайым орындаушы тұрды: нотаны ашып, сахнаға алып шығатын адам.
1972 жылдан Күмісбеков консерваторияда сабақ берді. Оркестрлік дирижёрлеу, аспаптану, аспаптау — осы пән атауларының ар жағында шығарманы тұтас есту және әр аспаптың мүмкіндігін түсіну тұрды. Оркестр факультетінің деканаты бұл еңбектің он бес жылдық қорытындысын жасады: оның алпыстан астам түлегі республиканың жоғары және арнаулы орта оқу орындарында еңбек етті.
1986 жылы Күмісбековке оркестрлік дирижёрлеу кафедрасы бойынша профессор атағы берілді. 1988 жылы Құрманғазы атындағы оркестр мен «Отырар сазы» фольклорлық-этнографиялық оркестріне арнап 1985–1987 жылдары жазған шығармалары үшін ол Қазақ КСР-інің Құрманғазы атындағы Мемлекеттік сыйлығын алды. Бұл — концерт залдарында тыңдалып, сабақта үйретілген еңбектің мойындалуы.
«Сіздің шығармаларыңыз радио мен теледидардан, өнер шеберлерінің бағдарламаларында, сондай-ақ мемлекеттік емтихандарда үнемі орындалады».
Консерваторияның оркестр факультеті деканатының құттықтау хатынан.
Әрі қарай табысталған музыка
Қатты науқас композитор дирижёр Айтқали Жайымовқа «Аманат» партитурасын берді. Дирижёр оны осы музыканы орындап, әрі қарай жеткізуге берілген аманат деп қабылдады. 1997 жылы Күмісбековтің туған жерінде оның жетпіс жылдығына арналған шығармашылық кеш дайындалып жатты. Автор қайтыс болғаннан кейін ол еске алу кешіне айналды. Кеш тоқсаннан астам бала оқитын музыка мектебінде өтті. Шәкірттер мен ұстаздар зал еске алған адамның шығармаларын орындады.
Құжаттар, фотосуреттер мен жазбалар Кенжебек Күмісбековтің композицияға келген жолын және орындаушылары жалғастырып келе жатқан еңбегін сақтайды.
