Оркестр алдындағы дирижёр көзге түсе бермеуі керек: тыңдаушының назары музыкада болғаны жөн. Кенжебек Күмісбековтің осы кеңесін бұрынғы шәкірті «Личность» телебағдарламасында еске алған. Бес жылдық оқу оның жадында шығарманың мәні мен сипатын ашуға арналған талапшыл еңбек болып сақталған.
Күмісбеков Алматыдағы Құрманғазы атындағы консерваторияда — республиканың жоғары музыкалық оқу орнында маман даярлады. Ол дирижёрлік, аспаптану және аспаптау пәндерінен сабақ берді. Осы пәндердің бәрінде бір сұрақ туатын: шәкіртке шығарманы түсініп, оның қалай орындалатынын өзі шешуге қалай көмектесуге болады?
Оркестрдің үнін ашу
«Личность» бағдарламасының кейіпкері ұстазымен 1973 жылдың қыркүйегінде танысқанын айтқан. Сол кезде Күмісбековке бірнеше студент келген. Бес жыл бойы ұстаз олардың өсуін мұқият қадағалап, сабаққа дайындығын тиянақты тексерген. Оған деген құрмет үздіксіз еңбекпен қатар жүрді.
Шығарманың тереңіне үңілу талабының орындауда нақты мәні бар еді. Қолды кең сермеу өздігінен ештеңе шешпейтін. Дирижёр көрерменге музыка өзінен-өзі төгіліп, оркестр сыртқы күшсіз ойнап жатқандай көрінетін тұтастыққа жетуі керек. Шәкірттің айтуынша, бұл кеңес кейінгі кәсіби жұмысында да көмектескен.
Байланыс оқу бітірген соң да үзілмеді. Күмісбеков бұрынғы студентінің концерттеріне барып жүрді. Ал 1992 жылы шәкірті бас дирижёр болғанда, Күмісбеков оған қазақ музыкасына қызмет етуін тілеп, кітап сыйлады. Ұстаз сабақтарының нәтижесін енді көрермен залынан көретін.
Аспаптың мүмкіндігін білу
Оркестрді басқару немесе оған музыка жазу үшін әр аспаптың мүмкіндігін білу қажет. Аспаптану осыған — аспаптың құрылысына, дыбыс ауқымына, тембрі мен орындау мүмкіндіктеріне арналған. Аспаптау келесі мәселені шешеді: біртұтас үн шығуы үшін музыкалық материалды аспаптар арасында қалай бөлу керек?
1979–1984 жылдары консерваторияда оқыған домбырашы әрі дирижёр Ықылас Нұрғалиев Күмісбековті аспаптанудан дәріс берген ұстазы деп атаған. Бұл туралы ол «Түркістан» газетіне берген сұхбатында айтқан. Оқуын аяқтаған соң Нұрғалиев Шымкенттегі әл-Фараби атындағы мәдениет институтында жұмыс істеді, кейін «Адырна» фольклорлық-этнографиялық ансамблінің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі болды. Аспаптарды білу оған оқу орнында да, дирижёрлік жұмыста да қажет еді.
Композитор Ермұрат Үсенов Musicnews басылымына берген сұхбатында Күмісбековтен аспаптану оқығанын еске алған. 1992 жылы консерваторияға түскен дирижёр Еркін Нұрымбетов екі пәнді де — аспаптану мен аспаптауды атаған. ҚазАқпаратқа берген сұхбатында ол бұл сабақтарды екі ұстазымен, Күмісбеков және композитор Базарбай Жұманиязовпен байланыстырған. Кейін Нұрымбетов Құрманғазы атындағы оркестрде домбырашы әрі дирижёр болып жұмыс істеді.
Шеберлікке бастайтын еркіндік
Хакасиядан жолдамамен келген студент қыз Күмісбеков сабақтарының басқа бір қырын есте сақтаған. «Личность» бағдарламасында ол ұстазы қиялына ерік беріп, аспаптау жұмысын тек бағыттап отырғанын айтқан. Пәнмен қатар ұстаздың даналығы мен байсалдылығы да жадында қалған.
Алпыстан астам маман
Консерваторияның оркестр факультеті деканаты Күмісбековке жолдаған мерейтойлық хатында он бес жылдық ұстаздық еңбектің қорытындысын атаған: алпыстан астам маман даярланған. Олар республиканың жоғары және орта арнаулы оқу орындарында жұмыс істеген. 1986 жылы Күмісбековке оркестр дирижёрлігі кафедрасы бойынша профессор ғылыми атағы берілді.
Осылайша бір ұстаздың еңбегі өз аудиториясынан әлдеқайда әріге жалғасты. Түлектері өзгелерді оқытты, ансамбльдерді басқарды, оркестр алдына шықты. Шәкірттердің жадында пән атауларымен бірге кәсіби еңбектің өлшемі қалды: аспаптарды білу, шығарманы түсіну және тыңдаушыға музыканы жеткізу.