Ноталық жазу туралы бір дауда Кенжебек Күмісбеков оған қарсы болғандарға далаға барып, киіз үй тігуді ұсынды. Домбырашы Қаршыға Ахмедияров оның бұл сөзін көп жылдан кейін Таласбек Әсемқұловқа берген сұхбатында жеткізді.
Ахмедияров репликаны өз уәжінің ішінде келтірді: дәстүр дамуға тиіс, ал ноталық жазу музыканы әрі қарай жеткізуге көмектеседі. Екінші мемуарлық эпизод тақырыпты басқа қырынан жалғайды — дәстүрмен байланысын үзбеу үшін жаңа ән қандай болуға тиіс?
Ноталық жазу туралы дау
Ахмедияров қолдан-қолға, құлақтан-құлаққа жеткен музыка туралы айтты. Дәстүр ол үшін музейлік зат емес еді: ол өмір сүрді, өзгерді және жеткізуді талап етті.
Осы тұста Күмісбековтің сөзі даудың шегін белгіледі. Далаға барып, киіз үй тігу ұсынысын Ахмедияров ноталық жазуды қорғаған өз дәлелінің қасына қойды. Ноталық жазу ауызша мектепті жоймайды: оның әңгімесінде музыканы қабылдап, әрі қарай беруге көмектеседі.
Жаңа әннің өлшемі
Басқа эпизод дауласушыларға емес, жас авторларға бағытталған. Композитор Төлеген Мұхамеджанов «Дәуір дүлдүлдері» кітабында екі аға композитор — Сыдық Мұхамеджанов пен Кенжебек Күмісбековтің ортақ сынын еске алады. Олардың айтуынша, жаңа әндерде «қазақтың иісі» болмаған.
Төлеген Мұхамеджанов бұл сөзді жас композиторларды тәрбиелеудің бір бөлігі ретінде сақтады. Талап жаңа әннің өз өлшеміне қатысты еді: автор оны жасағанда ұлттық сипатты жоғалтпауға тиіс.
Телесұхбатта Күмісбеков ойды жалғастырды: қазақ тілі ол үшін әуенге қосылған қосымша емес, оның интонациясын табудың жолы еді. Жер мен Отан туралы сөз бір музыкалық өрнекті, жеке қайғы басқа өрнекті талап етеді. Ұлттық сипат сөз мағынасынан және адамның бала күннен сіңірген дыбыстық ортасынан басталады.
Ноталық жазу — жалғастыру құралы
Бір эпизод дәстүрлі музыканы жеткізу туралы дауда, екіншісі үлкендердің жастармен әңгімесінде туды. Екеуінде де жалғастыру еңбек талап етті: музыканы өткенге қамап қоймай және жаңа әнде ерітіп жібермей, әрі қарай беру керек еді.
Ахмедияров жадында ноталық жазу музыканың даласын тартып алмады: Күмісбеков сөзі дәстүрді жеткізуді қорғады. Төлеген Мұхамеджанов әңгімесінде жаңа әнге талап Сыдық Мұхамеджанов пен Кенжебек Күмісбековтің ортақ дауысы болып естілді. Жаңа әннің өлшемі ұлттық сипат болып қалды.