Бірде Алматыда, Опера және балет театрының маңында журналист Кәкен Хамзин Қазақ КСР халық әртісі, қазақ радиосының дикторы Әнуарбек Байжанбаевпен қатар келе жатты. Қарсы алдынан Кенжебек Күмісбеков шығып, бірінші болып амандасты. Байжанбаев оны бір-ақ сөйлеммен таныстырды: әйгілі композитор, консерватория профессоры. Күмісбеков басын шайқап, екі қолын дирижёр секілді сермеді — оркестрмен жұмыс істеймін дегендей.
Бұл кездесуді Хамзин көп жылдан кейін жазды. Бұл естелік қызмет тізіміне сыймайтын үш белгіні — тұлғаның қалпын, қимылын және қысқа таныстыруды — сақтады. Алайда «композитор әрі консерватория профессоры» деген сөздердің артында 1965 жылғы түлектік күннен өмірінің соңғы жылына дейінгі отыз екі жыл тұрды. Ол жылдар немен толды?
Не шырқалатынын кім шешеді
Бұл кезеңдегі жол оқу жүрген жерден басталды. Студент кезінде-ақ Күмісбеков XIX ғасырдағы домбырашы әрі композитордың есімі берілген Құрманғазы атындағы қазақ халық аспаптары оркестрінде домбырашы болып жұмыс істеді. Консерваторияны бітіргеннен кейін де оркестрде қалды.
1965 жылы композиция факультетін аяқтап, республиканың басты концерт ұйымы — Қазақ мемлекеттік филармониясының музыка редакторы болды. Редактор ненің шырқалатынын шешеді: қай партитура бағдарламаға енеді, зал нені естиді. Кейін Күмісбеков Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің репертуарлық-редакциялық алқасында аға редактор болып жұмыс істеді; республика концерт ұжымдарының репертуары осы орган арқылы өтетін.
Телехабар-концертте бұл тәжірибе оның оркестрлік жазуымен тікелей байланыстырылды: ұжымды іштен білетін домбырашы сол құрамға арналған шығармалардың авторына айналды. Олардың арасында «Дала сыры», «Шалқыма» және «Фараби сазы» бар. Бір адамның бойында оркестрді іштен білетін автор мен онда не шырқалатынын шешетін редактор тоғысты.
Халық аспаптары кафедрасы
1972 жылдан бастап Күмісбеков өзі домбыра сыныбынан композиция сыныбына дейін өткен Алматы консерваториясының халық аспаптары кафедрасында оркестрлік дирижёрлеуден сабақ берді. Кейін дирижёрлікке аспаптау мен аспаптану қосылды.
Арада ондаған жыл өткенде шәкірттері консерваториядағы кезеңін баяндап, осы сыныпты атады. Ұстаз түсіндірмелерінің артында өзі жүріп өткен жол тұрды: ол домбыраны орындаушы ретінде, ансамбль теңгерімін оркестр мүшесі ретінде, партитура құрылысын композитор ретінде білді. Оның жолы музыканттар шығатын сыныпта осылай жалғасты.
Төрт атақ
Бұл жылдар оған төрт атақ әкелді: Қазақ КСР халық әртісі, Қазақ КСР еңбек сіңірген өнер қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, профессор. Филармонияның мерейтойлық концерт туралы ресми хабарландыруы осы төрт сөздің қасына бесіншісін — домбырашыны қояды. Жолдың басы ұмытылған жоқ.
Үйдегі кеш
Үйде, қала тынышталып, үстелдегі шай суыған кезде ол домбырасын қайта қолына алатын — музыка өз бастауына оралатын. Композитор, редактор, ұстаз деген үш жұмыс осылай бала күнінде естіген музыкаға келіп тоғысатын.
Оның қолынан не өтті
1997 жылы Кенжебек Күмісбеков Алматыда дүниеден өтті. 1965 жылғы оқу бітірген күннен өмірінің соңғы жылына дейінгі отыз екі жылда ол өз халқының музыкасымен үш қырынан жұмыс істеді: партитура жазды, бағдарламаларда не орындалатынын шешті, шәкірттеріне шеберлік үйретті.
Опера және балет театры алдындағы қимыл кездейсоқ емес еді. Дирижёр болу — көп адамды бір дыбысқа біріктіру; ол партитура үстінде де, репертуарлық жұмыста да, сыныпта да осыны атқарды. Оркестрде домбырашы болып бастаған адам не шырқалатынын шешетін маманға және кейінгілерді дайындайтын ұстазға айналды. Музыка оның қолынан өтіп, өзі үйреткен адамдардың қолында қалды.