Күмісбековтер жалдап тұрған бөлменің жартысына жуығын есептен шығарылған рояль алып жатты. Бөлменің бар ауданы — шамамен он бес шаршы метр. Кенжебек Күмісбековтің оқу жылдарын отбасы осылай еске алған; бұл әңгіме композиторға арналған «Личность» телебағдарламасында сақталған. Аспапты алған қаламақысына сатып алып, үйдің ең қымбат қазынасындай көрген.
Рояль бұрын жетіспеген мүмкіндік берді: енді үйде отырып дайындалуға болатын еді. Болашақ оркестрлік партитуралардың ар жағында орын табуды қажет ететін күнделікті еңбек тұрды. Отбасы естелігі сол еңбекті жақыннан танытады — аспап сатып алған сәттен жаңа шығарманың алғашқы тыңдарманына дейін.
Оқуға қажет аспап
Композицияны оқи бастағанда Күмісбековтің оркестрде жинаған тәжірибесі бар еді. Ол ән жазып, өзі жұмыс істейтін оркестрге арнап шығармаларды өңдейтін. Енді Алматы консерваториясының композиторы әрі ұстазы Евгений Брусиловскийден дәріс алды. «Личность» бағдарламасындағы отбасылық естелікте бұл оқу күнделікті тұрмыс қиындығымен қатар айтылады: жалғыз жалақы, жалдамалы баспана, өз аспабының жоқтығы.
Күндіз Күмісбеков сабақта жүрді, кешке жұмысын жалғастыратын орын іздеді. Консерватория сыныптары кестемен берілетін. Үйде аспап болмағандықтан, дайындық басқа бөлменің қашан босайтынына тәуелді еді. Рояль сатып алу күнделікті тіршіліктің тәртібін өзгертті: отбасы тұрып жатқан жалғыз бөлмеде музыканың тұрақты орны пайда болды.
Шығын аспаппен бітпеді. Ақша күйтабақтарға, ноталар мен партитураларға — музыкалық шығарманың барлық дауысы бірге жазылған нота мәтініне жұмсалды. Оларды сатып алу да сыныптағы сабақ секілді оқудың бір бөлігі еді. Тыңдайтын, қайта оқитын, клавиатура басында игеретін дүниелер үйде жинала берді.
Алғашқы тыңдарман
Жаңа шығарма бірден соңғы қалпына түсе қоймайтын. Сол бағдарламада композитордың үйдегі жақын тыңдарманы Күмісбековтің әр туындыны ұзақ толғанып жазатынын айтқан. Кейін тыңдауға шақыратын: бір нұсқаны ойнап беріп, екіншісін ұсынатын, әсерін сұрап, музыкасына қайта оралатын.
Әңгімелеуші өзін кәсіби музыкант санамаған. Ол ішкі есту қабілеті туралы айтып, композициялық тәсілдерді талдамай, естіген әсерімен бөліскен. Тыңдарман Күмісбеков музыкасының өзіндік үні барын, басқа авторлардың шығармаларына ұқсамайтынын сезінген. Композитор музыкасын жай ғана тыңдайтын адамның да пікіріне құлақ асқан.
Отбасы әңгімесінде ойдағы туынды мен дайын музыканың арасында ұзақ толғаныс, әртүрлі нұсқалар және жақындармен әңгіме бар. Күмісбеков шығармасын әрі қарай жазуға кіріспес бұрын олардың пікірін тыңдаған.
Нота алуға үйіне келетін
Музыканттар Күмісбековпен консерваториядан тыс жерде де кездесетін. «Личность» бағдарламасындағы кәсіби музыканттардың бірі оның үйінде болғанын, нота алғанын, музыкамен жұмыс істеп, композитормен бірге шай ішкенін еске алған. Әңгімелер бірлескен жұмыс кезінде де, кафеде кездескенде де жалғасатын. Белгілі автор өзінен партитура мен кеңес сұрай келген адаммен еркін араласқан.
Осындай кездесулер арқылы үйдегі еңбек орындаушыға жететін. Нотаны алып кетуге, музыка жайында автордың өзімен сөйлесуге болатын. Әңгімелеушінің есінде нота мен адамдық жақындық қатар қалған: ол жұмысты да, қарым-қатынастың қарапайымдылығын да ұмытпаған.
Бір кезде рояльді кішкентай бөлменің жартысына сыйғызуға тура келді. Кейін отбасы жадында сол аспаптан әлдеқайда көп дүние сақталды: оқу сағаттары, сатып алынған ноталар, дұрыс нұсқаны іздеу, алғашқы тыңдармандар мен үйге келген музыканттар. Үлкен оркестрге арналған музыканың осындай күнделікті өлшемі болды — өзі тыңдап үйреніп, өзгелерге де тыңдатқан бір адамның еңбегі.