1987 жылы Кенжебек Күмісбековтің авторлық күйтабағының екінші бетінде оныншы нөмір — «Танцующие березы» тұрды. Жазба бір жыл бұрын жасалған. Оны Нұрғиса Тілендиев басқарған «Отырар сазы» мемлекеттік фольклорлық-этнографиялық оркестрі орындады.
Сол жазба мен Құрманғазы атындағы оркестр орындаған «Биші қайыңның» цифрлық жарияланымының арасын қырық жыл бөліп тұр. Арасында 1989 жылғы Зәурбек Райбаев қойылымы мен 2025 жылғы «Отырар сазы» концерт бағдарламасы бар. Бір пьеса күйтабақ, сахналық би, концерт залы және цифрлық дәуір арқылы осылай өтті.
Биге дейін күйтабақ болды
«Мелодияның» С30 25225 006 күйтабағына Күмісбековтің он екі шығармасы енді. Алғашқы алтауын Шамғон Қажғалиев басқарған Құрманғазы оркестрі, жетіншіден он екіншіге дейінгі екінші бетті Нұрғиса Тілендиев басқарған «Отырар сазы» жазды.
Бұл қатарда «Танцующие березы» «Молодость моя» мен «Сноханың» арасында тұрды. Каталог жазбаны 1986, шығарылымды 1987 жылға жатқызады. Орысша атау зерттеушілер «Биші қайың» қойылымының мерзімін атағаннан бұрын авторлық күйтабақта көрінді.
Күйтабақ пен қойылымның тағдыры бөлек. Біріншісі оркестрлік жазбаны сақтады, екіншісі атауды сахнаға көшірді. Хронология «Танцующие березы» шығармасының екі ерте өмірін қосты: әуелі жазылған репертуар, кейін би.
Атау сахналық биге енеді
1989 жылға қарай хореограф Зәурбек Райбаев «Салтанат» би ансамбліне «Биші қайыңды» қойды. Мерзім мен атаудың аудармасын қазақ сахналық биінің тарихы туралы ғылыми мақала береді.
Келесі бетте авторлар музыканы да — Кенжебек Күмісбековтікі деп атайды. Бір зерттеуде композитор, хореограф, ансамбль және қойылым жылы тоғысты.
Зерттеушілер тербелген бұтақтарды бидің пластикалық өрнегімен байланыстырады. Бұл — Райбаев қойылымының хореографиялық бейнесі. Мақала авторлары музыканы оны жасаған Кенжебек Күмісбековтің есімімен атайды.
«Отырар сазы» бағдарламасында қайта
Қырық жылға жуық уақыттан кейін «Биші қайың» «Отырар сазы» оркестрімен қайта қатар көрінді. 2025 жылы ұжым Жезқазғанда С. Қожамқұлов атындағы облыстық қазақ музыкалық-драма театрында Республика күніне арналған концерт берді.
Жамбыл атындағы филармония есебінде бағдарлама шығармалары арасында Кенжебек Күмісбековтің «Биші қайыңы» аталған. Орын, оркестр және пьеса нақты бір концерт бағдарламасында тоғысты.
Шығарма 1986 жылғы күйтабақтың екінші бетін жазған ұжымға қайта оралды. Екі көріністің арасында қырық жылға жуық уақыт бар. «Биші қайыңның» «Отырар сазы» концерттік репертуарына оралуы осылай өлшенеді.
Басқа оркестрдің қолында
2026 жылғы 11 маусымда Құрманғазы атындағы оркестр өз жазбаларын әлемдік цифрлық платформаларға шығаратынын жариялады. Тізімде Күмісбековтің «Биші қайыңы» да тұрды. Шығарма заманауи оркестр репертуарында тағы бір рет жаңғырды.
Altyn Qor-дың жеке беті де осы шығарманы, Күмісбековті және Құрманғазы оркестрін атап, мұрағаттық жазбаны тыңдауға береді. Ресми хабарландыру мен мұрағат беті — «Биші қайыңның» бүгінгі екі көрінісі.
Қырық жыл бұрын «Танцующие березы» күйтабақта оныншы нөмір болды; кейін атау Райбаев қойылымына еніп, «Отырар сазы» бағдарламасына оралды және Құрманғазы оркестрінің цифрлық репертуарына жетті. Пьеса 1986 жылғы жазбадан жаңа сахналарға, тасымалдағыштар мен орындаушыларға өтті — тірі оркестрлік репертуар болып қалды.